اندیشۀ مرگ، معرفت بر مرگ

۱ـ اندیشۀ مرگ افکار واعمال آدمی را لطیفتر می کند زیرابوی آخرت وطعم نیستی چون در دنیا وتن و جان آید آن رابسوی حلالیّت ورقّت میکشاند وبهترقابل هضم می نماید.

اصلا ً موتور حرکت وجریان حیات تماما ً مرگ است وکانون هستی هم نیستی است. مرگ ونیستی درجوهر حیات وهستی آدمی خواه ناخواه سرشته است وهمین است که حیات وهستی را مقدور می سازد ولی برای آدمی این حد کافی نیست و معرفت و آگاهی مستمر وفزاینده دربارۀمرگ ونیستی است که پدیدآورنده وتعالی دهنده حقیقت انسانی حیات وهستی است.

تفکّر دربارۀ نیستی ، مادیّت را برای انسان تبدیل به انسانیّت می کند ولایق وقابل هضم می نماید .مادیّت انسانی حاصل معرفت بر عدم است وحیات انسانی حاصل تفکّر و معرفت بر مرگ است.

آنکه از چنین تفکّر ومعرفتی دوری می جوید ازحیات وهستی خاصّ انسانی بهره ای ندارد وحیات ومادّه وجود برایش سراسر غل و زنجیر وزندان وخفقان است و در مادیّت محض فرو می رود واین همان تباهی است و تجربۀ نابودی است وسراسر عذاب است.

پس معرفت بر مرگ و نیستی موجب رهائی از مرگ ونیستی است .هیچ رهائی جز از طریق معرفت میسّر نیست.مادّه چون تبدیل به معرفت می شود از عدمیّت رها شده وبه وجود می آید. و این است که اعمال و افکار غیر معرفتی انسان همگی او را به تجربه مرگ ونیستی می کشاند و همین تجربه که سراسر عذاب است اگر او را به تفکّر در وادی معرفت بر مادّه نکشاند حتما ً او را تباه و هلاک می سازد.